کمیته تحقیقات دانشجویی-دانشکاه علوم پزشکی فسا

تست

کمیته تحقیقات دانشجویی

کمیته تحقیقات دانشجویی

بی خوابی برای ما انسان ها میتواند از خطرناک ترین مواد مخدر هم ترسناک تر و مخرب تر باشد. ذهن انسان بی خواب بی اندازه مختل میشود و توان اجرای عملیات های پردازش مغزی از بین میروند. حتی بیخوابی میتواند باعث مرگ افراد شود.
اما پرنده های مهاجر گاهی لازم دارند روز ها بدون وقفه پرواز کنند، بدون اینکه لحظه ای بتوانند بر شاخه ای از درست استراحت کنند. پستانداران آبزی مثل دلفین ها و وال ها هم ممکن است بعد از تولد تا لحظه مرگشان هیچ گاه در حال خوابیدن دیده نشوند. چرا که اگر به خواب بروند با فلج شدن نسبی عضلات ممکن است در آب غرق شوند و نتوانند برای تنفس خود را به سطح آب برسانند. اما این چگونه است؟ مطالعات عصب شناسی با استفاده از دستگاه های مخصوص ثبت نوار مغز از این حیوانات، نشان میدهد که این حیوانات به استراتژی جالبی برای رفع خستگی و در این حال حرکت دائم رسیده اند. در واقع دلفین ها، پرنده های مهاجر و وال ها میتوانند به صورت "تک نیمکره ای بخوابند" همانطور که میدانید مغز موجودات از دو نیمکره راست و چپ تشکیل شده است و این دو نیمکره عملکرد های مجزا یا مشترکی دارند. نشان داده شده است که زمان هایی وجود دارد که نیمکره راست مغز این موجودات دارای امواج بتا هست(نشان دهنده بیداری و انجام فرایند های ذهنی) و در همان لحظه نیمکره چپشان در مرحله خواب عمیق با امواج کوتاه است(USWS,Unihemispheric slow-wave sleep). و زمان هایی وجود دارد که شیفت کاری نیمکره ها تغییر میکند. همچنین شاید یک چشم خوابیدن پرنده ها را دیده باشید. آن ها برای آماده باش بودن در مقابل خطرات این استراتژی را به کار میبرند
در سال ۲۰۱۶ محققان در حوزه خواب از خود پرسیدند که آیا ممکن است این استراتژی در طول تکامل حفظ شده باشند و به مراتبی بتوانیم رد آن را در انسان ها پیدا کنیم. برای تست این فرضیه آن ها به پدیده "اثر شب اول" یا First Night Effect مشکوک شدند. همانطور که احتمالا تجربه کرده اید وقتی برای اولین بار در جایی نا آشنا مثل خانه دوستمان، اتاق هتل و... به خواب میرویم؛ خوابمان هیچ گاه خیلی سنگین نخواهد شد و کیفیت خواب خوبی نخواهیم داشت. برای آزمون این فرضیه از تعداد ۱۱ نفر از افراد داوطلب خواسته شد که دو شب در یک اسکنر تصویر برداری عملکردی از مغز بخوابند. در این افراد شبکه دیفالت مغزی(default mode network) آنالیز شد این شبکه فعالیت پایه مغز در حالت استراحت کامل و عدم محرک های خارجی و همچنین تفکر می باشد و نتیجه یک عدم تقارن بین دو نیمکره را در شب اول نشان داد که به عمق خواب مربوط میشود. میزان این عدم تقارن همچنین به صورت معنی داری با تاخیر در به خواب رفتن که نشان دهنده سختی خوابیدن است، ارتباط نشان می دهد. عمق خواب در نیمکره چپ شرکت کننده ها به مراتب از نیمکره راست آن ها کمتر نشان داده شد. در تائید این یافته این محققان آزمایش دیگری طراحی کردند که در آن از تعداد ۱۳ نفر از افراد داوطلب خواسته شد که خود را به آستانه خستگی و خواب آلودگی برسانند و سپس دو شب در اسکنر مخصوص تصویر برداری مغز بخوابند و با قرار دادن یک هدفون در گوش آن ها، از آن ها خواسته شد که هر گاه صدایی در هدفون شنیدند با زدن یک دکمه آن را اعلام کنند. سپس در گوش چپ یا راست آن ها صدایی پخش کردند و وجود یا عدم وجود پاسخ یا مدت زمان عکس العمل آن ها به صدا را اندازه گرفتند. و نتیجه به این صورت بود که افراد به صدایی که در گوش راست آنها پخش میشد( و به تبع به نیمکره چپ آن ها میرود) بهتر پاسخ میدهند. اما در شب دوم چنین ارتباط معناداری دیده نشد. محققان به نیمکره چپ مغز لقب نگهبان شب را دادند.
منبع:
ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4864126/
✍️مهرناز حسین زاده
@glory_of_sun
@neurogroup